Schatzoeken met Natuurmonumenten in de Kleine Meer

Datum: 
vrijdag 2 juni 2017

Artikel gepubliceerd in Woensdrechtse Bode - door Ria van Meir - 1 juni 2017

OSSENDRECHT – “Als je eenmaal begint te kijken, blijf je dingen zien.” Voor Martin Mos, boswachter ecologie bij Natuurmonumenten, is een bezoek aan de Kleine Meer bij Ossendrecht een waar feestje. Vooral nu door het Life Helvex-project er langzaamaan zeldzame soorten terugkeren naar het natuurgebied. Tijdens een publieksdag op zaterdag 10 juni kunnen bezoekers zowel bij de Kleine als Groote Meer in het Grenspark De Zoom – Kalmthoutse heide het resultaat van die werkzaamheden bekijken.

Het geluk is op deze warme woensdag in mei aan onze zijde. Bij het oversteken van een van de geplagde delen van de Kleine Meer ziet Mos ineens een hagedis door het zand kruipen. Een ‘levendbarende hagedis’ om precies te zijn. Een diertje dat zich graag op droge gronden begeeft. Nu het water in de Kleine Meer laag staat, laat de hagedis zich maar wat graag fotograferen. Heel zeldzaam is het diertje volgens Mos echter niet. “Hij komt hier wel vaker voor.”

Kleine Meer hagedis

Oeverkruid

Een meer bijzondere ontdekking is de vondst van het oeverkruid, dat Mos samen met projectmanager Robert Stoop na enig speurwerk vindt. Het plantje is zo klein dat de boswachters hun plantengids erbij halen om er zeker van te zijn dat het om oeverkruid gaat. Deze soort staat immers hoog op de rode lijst van bedreigde plantensoorten.

Kleine Meer oeverkruid
“Dit plantje komt bijna nergens meer voor. Hij heeft heel specifieke omstandigheden nodig. Oeverkruid doet het vooral goed in vennen waar nog een fractie van kalk in het water zit. Daarnaast staat het graag in de winter helemaal onder water en in de zomer nog met een beetje natte voeten. De Kleine en Groote Meer kunnen die omstandigheden bieden. Daarom is het zo belangrijk dat wij deze gebieden beschermen”, legt Mos uit.

Granaten

Dat gebeurt onder meer via het Life Helvex-project. De afgelopen maanden is de Kleine Meer ontdaan van een groot deel van de begroeiing. Woekerende wilgen planten zijn verwijderd, het opschietende pijpenstrootje gemaaid en delen van het ven zijn geplagd om een rijke voedingslaag weg te halen. Opmerkelijk detail: bij die werkzaamheden kwamen meer dan duizend verdachte objecten naar boven, waarvan 350 militaire projectielen met in totaal vijftien kilo aan springstoffen.

Het nieuwe ven, dat aan de start van wandelroute Konijn is uitgegraven, heeft daarom de naam Granaatven meegekregen. Naast alle grondwerkzaamheden zijn er ook maatregelen getroffen om de verdroging van de Kleine en Groote Meer tegen te gaan. Oeverkruid komt weliswaar voor in vennen die de eigenschap hebben om droog te vallen, de laatste decennia stonden beide vennen vaker droog dan veel soorten lief is.

Kleine Meer Natuurmonumenten
Stoop toont een van de gedempte sloten in het gebied. “Zo’n honderd jaar geleden waren er plannen om de Kleine en Groote Meer te ontginnen voor de landbouw. Er werden sloten aangelegd en in de Kleine Meer zelf is een put geslagen om zo het water te laten wegzakken. Die sloten en putten heeft Evides nu nog beter afgedicht. Ook hebben we nog een paar oude drinkputten voor het vee gedempt.

Verrassing

Het contrast is groot. Waar een jaar geleden de Kleine Meer onherkenbaar was achter alle begroeiing is nu een open vlakte ontstaan. “Dit is weer de Kleine Meer dat ik van vroeger ken”, zegt boswachter Wilton de Dooij, die opgroeide in het gebied. “Tot midden de jaren zeventig was het een open ven met veel water, maar daarna stond het steeds vaker droog en raakte het alsmaar verder begroeid.”

Kleine Meer 3
Hoewel de waterspiegel als gevolg van een droge herfst en winter laag staat, zie je het water van een afstand schitteren tegen de horizon. Ook de natuur lijkt langzaam in te spelen op de veranderende omstandigheden. “Dat is het onvoorspelbare van dit soort projecten. We creëren omstandigheden, waarin kwetsbare natuur zich kan ontwikkelen. Maar het is voor ons ook een verrassing om te zien welke soorten daarop inspelen”, verklaart Stoop.

Schatzoeken

Dat maakt de wandeling langs de oevers van de Kleine Meer tot een soort schatzoeken voor natuurliefhebbers. Mos hurkt neer op een proefvlak dat zeven jaar geleden al geplagd is en waar hij de eerste sprietjes van het oeverkruid ontdekt. “Als je kijkt hoeveel verschillende soorten er op een vierkante meter groeien, dan is dat erg bijzonder. Deze variatie aan natuur trekt ook weer verschillende vogels aan. Denk daarbij aan de dodaars en de geoorde fuut. Dat zijn soorten die we hier graag weer terug zien.”

Kleine Meer 1
Het water van de Kleine Meer blijkt eveneens een schatkamer aan natuurwaarde te zijn. Mos toont een kleine poel. “Zie je die bruine kleur aan de zijkant? Dat is roest, afkomstig uit kwelwater. Dit is zeer zuiver water. Deze poeltjes zijn ideaal voor amfibieën, zoals kikkervisjes, die hier beschermd kunnen rondzwemmen.”

Wandelroute

Zo ontstaat er rond de Kleine en Groote Meer een habitat waar (bedreigde) planten- en diersoorten goed vertoeven. Dat landschap is niet alleen waardevol voor de natuur, ook wandelaars kunnen er binnenkort van genieten. “We willen nog een wandelroute van zo’n vier kilometer rond de Kleine Meer aanleggen”, laat Eefje Nuijten, boswachter communicatie, weten. Een naam voor de route is ook al bedacht: de Geoorde Fuut, naar een van de vogels die Natuurmonumenten graag weer terug ziet keren.