Natuurbescherming

Behoud van waardevolle natuur lijkt vandaag een vanzelfsprekendheid, maar ooit was dat anders.
Schilders, natuurliefhebbers en toeristen uit de stad zagen bij het begin van de 20e eeuw hun geliefde heide aftakelen. Door zandafgraving verdwenen de hoogste duinen, door veranderingen in de landbouw verdwenen de schaapskudden, heidegronden werden omgezet in weilanden of werden bebost.
In Antwerpen werd in 1910 de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon boven de doopvont gehouden. Een van haar doelstellingen was het behoud van de Kalmthoutse Heide. Zonder de ijver en de doorzettingskracht van deze vereniging, was er nu misschien geen heide meer over. Hoewel de Kalmthoutse Heide reeds in 1941 als landschap werd beschermd, duurde het tot 1964 vooraleer het gebied officieel ‘staatsreservaat’ werd. Een petitieactie van meer dan honderdduizend handtekeningen had uiteindelijk de doorslag gegeven. Nu werd het ook mogelijk om de heide goed te gaan beheren.
 
Al van bij haar oprichting pleitte de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon voor de oprichting van een grensoverschrijdend natuurreservaat. In 1930 sloten zij een overeenkomst met de Nederlandse Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten om er samen de schouders onder te zetten.
In 2001 zag het grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide het levenslicht, aanvankelijk zo'n 4000 ha groot. In 2011 werd het Grenspark uitgebreid naar 6000 ha.
 
Het Nederlandse deel van het Grenspark heeft nooit zo’n strijd voor het natuurbehoud meegemaakt, omdat het grotendeels in handen van particuliere grootgrondbezitters was. De landgoederen kenden nooit de gevaren die de Kalmthoutse Heide bedreigden. Versnippering en omzetting naar landbouwgrond hebben hier niet of nauwelijks plaatsgevonden.
 
NATURA 2000
Heel het Grenspark is aangeduid als gebied met bijzondere natuurwaarde in het netwerk van Europese natuurgebieden met de naam NATURA 2000.
Bedoeling is de bescherming van de natuurlijke leefgebieden van planten- en diersoorten die bedreigd, zeldzaam of kwetsbaar zijn.
Habitats en soorten:
- Vogelrichtlijn: nachtzwaluw, boomleeuwerik, zwarte specht, wespendief, dodaars en geoorde fuut.
- Habitatrichtlijn: droge heide met struikhei, vochtige heide met dophei, veengronden met snavelbies, voedselarme vennen met planten als het zeldzame oeverkruid (zie pagina Groote Meer), landduinen met buntgras en struisgras.